महाराष्ट्र राज्याचा इतिहास History Of Maharashtra In Marathi

History Of Maharashtra In Marathi मराठ्यांची भूमी असलेला महाराष्ट्र आधुनिकतेच्या अनुषंगाने पुढे जात विविध संस्कृती आणि परंपरा याची दंतकथा उलगडत आहे. मराठी भाषेचा, संस्कृतचा प्राकृत रुपांतर वापरण्याच्या इतिहासाची नोंद झाली. उत्खनन झालेल्या पुराव्यांनुसार पॅलेओलिथिक काळापासून महाराष्ट्राचा प्रतिबंध केला जात होता. “रथी” किंवा “रथ चालक” या नावाने घेतलेले महाराष्ट्र हे तेथील रहिवाश्यांच्या व्यापेशी फार जवळचे नाते आहे जे तेथे “लढाऊ सैन्य” म्हणून एकत्र जमून “महारथी” म्हणून ओळखले जायचे. महाराष्ट्राला एक ऐतिहासिक इतिहास आहे.

History Of Maharashtra In Marathi

महाराष्ट्र राज्याचा इतिहास History Of Maharashtra In Marathi

महाराष्ट्र पश्चिम भारतात आहे. महाराष्ट्राच्या इतिहासाचे प्रत्यक्षात मध्ययुगीन पूर्व, इस्लामिक नियम, मराठ्यांचा उदय, पेशवे आणि ब्रिटीश शासन अशा पाच विस्तृत काळात वर्गीकरण केले जाऊ शकते. हे भारतातील दुसर्‍या क्रमांकाचे लोकवस्तीचे राज्य तसेच सर्वात श्रीमंत राज्य आहे. पश्चिमेस अरबी समुद्रासह, गुजरात आणि वायव्येकडील दादरा आणि नगर हवेली, ईशान्येकडील मध्य प्रदेश, पूर्वेस छत्तीसगड, दक्षिणेस कर्नाटक, दक्षिण-पूर्वेस आंध्र प्रदेश आणि गोव्याच्या पश्चिमेस मध्य प्रदेश आहे.

महाराष्ट्राचा इतिहास :-

प्राचीन काळात महाराष्ट्रात मौर्य, सातवाहन, वाकाटक, कलाचुरी, चालुक्य आणि यादव अशा अनेक राजवंशांचे राज्य होते. मध्यम युगात काही मुस्लिम राज्ये या देशावर अधिराज्य गाजवत होती. खिलजी आणि तुघलक राजघराण्यांनी महाराष्ट्रात आपला अधिकार वाढविला. नंतर बहामनी राजवंश सत्तेवर आला. अनेक आधुनिक संकल्पना मांडणारे शिवाजी एक उल्लेखनीय प्रशासक होते. १७ व्या शतकात ब्रिटीश राजवटीची सुरुवात झाली.

महाराष्ट्राचा भूगोल :-

३,०८,००० चौरस कि.मी. क्षेत्राचे क्षेत्रफळ असलेले महाराष्ट्र हे भारतातील तिसरे सर्वात मोठे राज्य आहे, हे विलक्षण शारीरिक एकरूपतेसाठी उल्लेखनीय आहे. सह्याद्रीस माउंटन रेंज ही राज्यातील शारीरिक कणा आहे. सरासरी १००० मीटर श्रेणीसह ती हळूहळू कोकण किनारपट्टी, किनारपट्टीच्या खालच्या प्रदेशात फक्त ५० कि.मी. रुंदीवर उंच डोंगरासह खाली जाते. गोदावरी आणि कृष्णा या नद्या म्हणजे महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या नद्या.

महाराष्ट्राची लोकसंख्या :-

२०११ च्या जनगणनेनुसार महाराष्ट्र हे सर्वाधिक लोकसंख्या असलेले दुसरे राज्य आहे. यामध्ये सुमारे ११,२३, ७२,९७२ रहिवासी आहेत आणि प्रत्येक चौरस मीटरवर ३६५ लोकांची घनता आहे. कोकणातील मालवणी नावाची बोली मुख्यतः कोकण किनारपट्टीवर बोलली जाते. विदर्भात वरदही बहुतेक लोक बोलतात.

महाराष्ट्राची संस्कृती :-

महाराष्ट्रात अंदाजे ६०% लोक हिंदू आहेत. तसेच येथे मुस्लिम, ख्रिश्चन आणि बौद्ध अल्पसंख्याक आहेत. गुढी पाडवा, दसरा, नवरात्र आणि गणेश चतुर्थी हे महाराष्ट्रातील प्रमुख सण आहेत. होळी आणि दिवाळी देखील महत्त्वपूर्ण आहेत. लावणी, गोंधळ, भारुड, पोवाडा अशा महाराष्ट्रीयन लोकसंगीताने महाराष्ट्रातील लोकांना मंत्रमुग्ध केले. या भारतीय पोशाखात स्त्रियांसाठी साडी आणि पुरुषांसाठी धोती-शर्ट पारंपारिक पोशाख आहेत. महाराष्ट्र पाककृती देखील खूप मधुर आहे. महाराष्ट्रीय डिशमध्ये शेंगदाणा तेलाचा वापर प्रमुख आहे. पूरण पोळी ही या राज्यातील एक खास मिष्टान्न आहे.

महाराष्ट्राचे शिक्षण :-

महाराष्ट्रात ३०१ अभियांत्रिकी किंवा पदविका महाविद्यालये, ६१६ औद्योगिक प्रशिक्षण संस्था आणि २४ हून अधिक विद्यापीठे दरवर्षी १,६०,००० टेक्नोक्रॅट असतात. २०११ च्या जनगणनेनुसार महाराष्ट्राचा साक्षरता दर ८२.९१% आहे. महिलांची टक्केवारी ७५.४८% आहे आणि पुरुष साक्षरता दर ८९.८२% आहे.

महाराष्ट्र प्रशासन :-

महाराष्ट्रात विधिमंडळ व राज्यपालांचे स्वतंत्र राज्य आहे. स्वातंत्र्योत्तर काळात भारतीय राष्ट्रीय कॉंग्रेसचे मुख्यतः महाराष्ट्राच्या राजकीय इतिहासावर वर्चस्व राहिले. १९९५ च्या निवडणुकीत शिवसेना-भाजप युतीने त्यांचा पाडाव होईपर्यंत कॉंग्रेसला राज्यात अखंड सत्ता होती. सध्या उद्धव ठाकरे मुख्यमंत्री असून अजित पवार हे उपमुख्यमंत्री आहेत.

महाराष्ट्राची अर्थव्यवस्था :-

उद्योग ही महाराष्ट्राच्या अर्थव्यवस्थेची कणा आहे. देशाच्या महसुलात फक्त एकट्या राज्याचाच हिस्सा आहे. मुंबई, राजधानी ही देशातील कापड गिरण्यांचे केंद्र आहे. मालेगाव व भिवंडी ही विणण्याचे इतर लक्षणीय केंद्रे आहेत.

महाराष्ट्रातील पर्यटन :-

महाराष्ट्र हे एक लोकप्रिय पर्यटन स्थळ आहे कारण येथे अनेक गुहा, समुद्रकिनारे, डोंगर आणि तीर्थक्षेत्र आहेत. शिर्डी मंदिर, अजिंठा लेणी आणि एलोरा लेणी, जुहू बीच, पश्चिम घाट पर्वतरांगा पर्यटन स्थळे आहेत. महाराष्ट्र निसर्गरम्य सौंदर्य, आपली शिक्षणपद्धती, अद्वितीय पारंपारिक संस्कृती प्रत्येक भारतीयांचे हृदय आनंदाने आकर्षित करते. मुंबई, पुणे:, नाशिक, नागपूर, औरंगाबाद, कोल्हापूर (प्राचीन मंदिरांसाठी प्रसिद्ध) आणि अमरावती जिल्हा ही महाराष्ट्रातील प्रमुख पर्यटन केंद्रे आहेत.

हे सुद्धा अवश्य वाचा :-

Share on:

Leave a Comment

error: Content is protected !!