किल्लाइतिहास महाराष्ट्राचा

विजयदुर्ग किल्ल्याचा इतिहास Vijaydurg Fort History In Marathi

Vijaydurg Fort History In Marathi विजयदुर्ग किल्ला महाराष्ट्रातील लोकप्रिय किल्ल्यांपैकी एक आहे. हा अभेद्य किल्ला पश्चिम महाराष्ट्रातील सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील देवगड तालुक्यात आहे. विजयदुर्ग किल्ला तीन बाजूंनी समुद्राने वेढलेला आहे. शिवाजी महाराजांच्या मराठा नौदलाचा हा गड होता. पोर्तुगीज दस्तऐवजांमध्ये विजयदुर्ग किल्ला मराठा नौदलाच्या सामर्थ्याचे प्रतीक होता.

Vijaydurg Fort History In MarathiVijaydurg Fort History In Marathi

विजयदुर्ग किल्ल्याचा इतिहास Vijaydurg Fort History In Marathi

विजयदुर्ग किल्ला एक लोकप्रिय समुद्रकिनारा आहे. विजयदुर्ग किल्ला विजय किल्ला म्हणूनही ओळखला जातो. 17 व्या शतकात शिवाजी महाराजांनी किल्ल्याच्या भिंती, अनेक बुरुज आणि मोठ्या इमारतींच्या तिहेरी इमारतीसह भव्य सुविधा जोडून किल्ल्याचे मजबुतीकरण केले.

हा किल्ला आदिल शहाच्या ताब्यात होता तेव्हा त्याचे नाव “घाहरिया” होते. 1653 मध्ये मराठा साम्राज्याचा राजा शिवाजी महाराजांनी आदिल शहा कडून हा किल्ला जिंकला आणि त्यास “विजयदुर्ग” असे नाव दिले. आधी हा किल्ला 5 एकर क्षेत्रात पसरलेला होता आणि चारही बाजूंनी समुद्राने वेढलेला होता.

किल्ला ताब्यात घेतल्यानंतर शिवाजी महाराजांनी 17 एकर जागेवर गडाचा विस्तार केला. प्रवेशद्वारासमोर एक अंतर होते जेणेकरून सामान्य लोक किल्ल्यात जाऊ शकणार नाहीत. तरीही ब्रिटीश, पोर्तुगीज आणि डच हल्ले सुरूच होते. तथापि, 1756 पर्यंत हा गड मराठ्यांच्या ताब्यात होता.

पण 1756 मध्ये हा किल्ला हरवला, जेव्हा इंग्रज आणि पेशवे यांनी एकत्रितपणे किल्ल्यावर हल्ला केला.

विजयदुर्ग किल्ल्याची रचना :-

विजयदुर्गचा हा किल्ला समुद्राच्या मध्यभागी असलेला भारतातील सर्वात मोठा किल्ला आहे. हा सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील सर्वात जुना किल्ला आहे. 40 कि.मी.च्या आखातीमुळे हा किल्ला ताब्यात घेणे फारच अवघड होते, जहाजांसाठी नैसर्गिक अडथळा म्हणून काम करत असत व किल्ल्याच्या रक्षणासाठी वापरत असे. या खाडीत मराठा युद्धनौका लावलेली होती. जेणेकरून खोल समुद्रातून शत्रू त्यांना पाहू शकणार नाही.

रत्नागिरी आणि सिंधुदुर्ग जिल्ह्याची सीमा म्हणून काम करणारा वाघोतन नदीजवळ हा किल्ला आहे. हा किल्ला मजबूत प्राचीन वास्तुकलेचे उत्तम उदाहरण आहे. किल्ल्याचा राजा भोज शिलाहार वंश यांनी हा 1193 ते 1205 च्या दरम्यान हा किल्ला बांधला गेला.

गुहा:-

विजयदुर्ग किल्ल्याच्या आतील काही गुहेची रचना अस्तित्त्वात आहे, हा किल्ला 3 वर्षांपासून समुद्राने व्यापलेला आहे आणि अरबी समुद्राचे उत्तम दर्शन देते.

एस्चेन बोगदा:-

आणीबाणीच्या वेळी 200 मीटर बोगदा देखील होता. या बोगद्याचा आणखी एक टोक गावातल्या धलपच्या वाड्याच्या घरात होता.

तलाव:-

येथे एक मोठा तलाव आहे, जो किल्ल्यावर राहणाऱ्या लोकांसाठी शुद्ध पाण्याचा मुख्य स्त्रोत होता.

तोफ गोळा:-

किल्ल्याच्या आत काही जुन्या तोफांचे गोळेही ठेवले आहेत. आजही तुम्हाला किल्ल्याच्या भिंतींवर पूर आलेले डाग दिसू शकतात.

भिंती:-

हा किल्ला एक विशाल किल्ला असून तिहेरी भिंती असून त्यास 27 बुरुज आहेत. गडाचे क्षेत्रफळ अंदाजे 17 एकर आहे; सर्व गोष्टी पहायला सुमारे 3 तास लागतात. भिंती मोठ्या काळ्या खडकांच्या बनलेल्या आहेत. गडाच्या भिंती सुमारे 8 ते 10 मीटर उंच आहेत.

विजयदुर्ग कसे पोहोचले जाते :-

रोड मार्गे:-

एसटी बसेस नियमितपणे महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या शहरांमधून विजयदुर्गला जातात. मुंबई-गोवा राष्ट्रीय महामार्गावरून सहजपणे विजयदुर्गला जाता येते. हे मुंबईपासून अंदाजे 440 किमी, पणजीपासून 180 किमी आणि कासारदेपासून 60 किलोमीटर अंतरावर आहे.

रेल्वे मार्गाने:-

राजापूर रोड पासून ( 63 कि.मी. अंतरावर) विजयदुर्ग किल्ल्यावर जाण्यासाठी सर्वात जवळचे रेल्वे स्टेशन आहे. कणकवली किल्ल्यासाठी पर्यायी रेल्वे स्थानक आहे. हे कोकण रेल्वे मार्गावर असून किल्ल्यापासून 80 किमी अंतरावर आहे.

राजापूर आणि कणकवली कडे जाणाऱ्या जवळपास सर्वच गाड्यांमध्ये या दोन स्थानकांवर सहजपणे थांबे आहेत. आपण स्टेशनवरून सहजपणे खासगी वाहनाचा  उपयोग करून या गडावर जाऊ शकता .

विमानाने:-

रत्नागिरी विमानतळ किल्ल्यापर्यंत पोहोचण्यासाठी सर्वात जवळचे विमानतळ आहे. तथापि, तेथे उड्डाणे कमी आहेत, म्हणून कोल्हापूर विमानतळ 150 किमी आहे आणि डाबोलिम विमानतळ 210 किमी पर्यायी आहेत.

प्रवासासाठी उत्तम वेळ :-

ऑक्टोबर ते फेब्रुवारी या किल्ल्याला भेट देण्याची चांगली वेळ आहे कारण या महिन्यांत हवामान थंडे व सुखद राहील.

हे निबंध सुद्धा जरूर वाचा :-

Related Articles

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Back to top button
error: Content is protected !!
Close