झेंडू फुलाची संपूर्ण माहिती Marigold Flower Information In Marathi

Marigold Flower Information In Marathi या लेखात आपण झेंडूच्या फुलाविषयी माहिती जाणून घेणार आहोत, झेंडूचे फुल मोठ्या प्रमाणात घेतले जाते. हे मुख्यतः घरांचे सौंदर्य वाढविण्यासाठी वापरले जाते. या फुलाचा मुख्य वापर सजावटीसाठी होतो. झेंडूचे फूल सुंदर आणि आकर्षक आहे, त्याला आतून सुगंधी वासही येतो. काही शेतकरी ते विकण्यासाठी झेंडूची लागवडही करतात, झेंडूच्या लागवडीतून भरपूर नफा मिळतो.

Marigold Flower Information In Marathi

झेंडू फुलाची संपूर्ण माहिती Marigold Flower Information In Marathi

झेंडूच्या फुलाला इंग्रजीत Marigold म्हणतात, त्याचे वनस्पति नाव Tagetes आहे. झेंडूचे फूल भारतात सर्वाधिक उगवलेल्या फुलांच्या श्रेणीत ठेवले जाते. ते धार्मिक आणि शोभेचे फूल म्हणून मोठ्या प्रमाणावर वापरले जाते.

झेंडूची वनस्पती वार्षिक आहे, ती वर्षभर उगवली जाते, त्याची लागवड वर्षानुवर्षे सुरू आहे. ही बागेत अतिशय उपयुक्त आणि सहज वाढणारी वनस्पती आहे. झेंडूच्या फुलाला मारवाडीमध्ये हजारी गजरा आणि गुजरातीमध्ये गलगोटा म्हणून ओळखले जाते.

झेंडूची फुले उन्हाळा सुरू होण्यापूर्वी बहरतात. याशिवाय ही फुले अनेक रंगांनी बहरली असली तरी सर्वसाधारणपणे पिवळी आणि केशरी फुले सर्वाधिक दिसतात. या फुलांना उग्र वास असतो. जो खूप सुगंधी असतो.

झेंडूचे फूल अमेरिकेत पोर्तुगीजांनी 16 व्या शतकात प्रथम शोधले होते. या फुलाचा इतिहास मेक्सिकोचा आहे, जेथे सर्व फुलांच्या वनस्पतींचा वापर धार्मिक समारंभ आणि आयुर्वेदिक औषधांमध्ये केला जात असे. याशिवाय, झेंडूच्या फुलाला झेंडू फ्लॉवर असेही म्हणतात.

यानंतर झेंडूचे रोप स्पेनला नेण्यात आले. आणि संपूर्ण युरोपमध्ये झेंडूची लागवड सुरू झाली. स्पेनमध्ये गेल्यानंतर, झेंडूची फुले चर्चच्या विवाहसोहळ्यात नेण्यात आली, ज्यामुळे त्याला रुग्ण सोने असे नाव देण्यात आले. आणि हळूहळू त्याचे नाव बदलून झेंडू असे ठेवण्यात आले.

झेंडूच्या फुलांचा आकार गोल असतो, त्याच्या आत अनेक पाकळ्या असतात, फूल पिकल्यावर ही पाने जमिनीत टाकून झेंडूचे रोप तयार केले जाते. ही फुले अनेक रंगांची असतात, ज्यामध्ये केशरी, मरून, पांढरा किंवा कधी कधी लाल आणि पिवळा असे दोन रंगही आढळतात.

फुलांचा आकार प्रजातीनुसार बदलतो. काही प्रजातींमध्ये, ते समान आकाराचे थोडेसे लहान आढळते. आणि काही प्रजातींमध्ये या फुलांचा आकार खूप मोठा असतो. झेंडूच्या झाडाच्या आकाराबद्दल सांगायचे तर, त्याच्या रोपाचा आकार साधारणपणे एक फिट ते पाच फुटांपर्यंत जाऊ शकतो, परंतु त्यातील काही झाडे जमिनीवर पसरतात. ऑक्टोबर ते नोव्हेंबर या कालावधीत त्याच्या झाडावर फुले अधिक दिसतात. झेंडूच्या पानांचा आकार लहान आणि लांबलचक असतो, जो 2 सें.मी. या पानांतूनही खूप छान सुगंध येतो.

झेंडूची फुले :-

आधुनिक पाश्चात्य संस्कृतीत, झेंडू भावना आणि सकारात्मक उर्जेचे प्रतीक आहे. याला “हर्ब ऑफ द सन” वनौषधी म्हणून देखील ओळखले जाते. झेंडूची केशरी, लाल आणि पिवळी फुले आनंद, आशावाद आणि शुभेच्छा वाढवतात. परंतु या सर्व गोष्टी असूनही, झेंडूचे फूल मत्सर, निराशा आणि दु: ख या खोल भावनांचे प्रतीक आहे. अनेक भिन्न संस्कृती झेंडूच्या फुलांना मृतांचे स्मरण आणि सन्मान करण्याच्या पद्धतींशी जोडतात.

झेंडूच्या फुलांच्या प्रजाती :-

आजच्या काळात झेंडूच्या अनेक प्रजाती उगवल्या जातात, त्यापैकी काही प्रमुख प्रजातींची नावे येथे तुम्हाला सांगणार आहोत. त्यापैकी दोन सर्वात लोकप्रिय आहेत. याशिवाय पहिली फ्रेंच (टॅगेटेस पॅटुला) झेंडू आणि दुसरी आफ्रिकन (टेगेटेस इरेक्टा) या प्रजाती पुढीलप्रमाणे आहेत –

सिग्नेट झेंडू – या प्रजातीच्या फुलांचा रंग पिवळा आणि नर आहे, त्यांना आतून लिंबासारखा वास येतो. ही फुले झाडावर लहान गटात दिसतात.

आफ्रिकन झेंडू – या प्रजातीच्या फुलांचा आकार मोठा आहे, ज्याचा आकार पाच इंचांपर्यंत पोहोचतो. हे फूल पिवळ्या रंगाचे असून ते फुलते. त्याच्या झाडांचा आकारही इतर वनस्पतींपेक्षा मोठा आहे. ते सुमारे चार फूट उंचीपर्यंत जाऊ शकते.

फ्रेंच झेंडू – या प्रजातीच्या फुलांचा रंग लाल, पिवळा आणि केशरी असतो, त्याची फुले किंचित लहान असतात, ज्यांचा आकार सुमारे दोन इंच असतो, त्याची झाडे फार मोठी नसतात. वनस्पतीचा आकार सुमारे दहा इंच ते वीस इंच दरम्यान असतो.

झेंडूचे फायदे आणि उपयोग :-

झेंडूचे अनेक फायदे आहेत. जर तुमच्या कानात दुखत असेल तर झेंडूची कोवळी पाने घेऊन त्यांचा रस कानात टाकल्यास दुखण्यात लगेच आराम मिळतो.

झेंडूची फुले त्वचेशी संबंधित आजारांवर खूप फायदेशीर आहेत. हे औषधांमध्ये वापरले जाते जे त्वचेच्या जळजळांवर कार्य करतात. जर तुम्ही तुमच्या घरात झेंडूचे रोप लावले तर त्या ठिकाणी मलेरियासारखे आजार कधीच होणार नाहीत. हे सर्व जीवाणू बाहेर पडण्यास मदत करते.

झेंडूच्या फुलामध्ये अँटीऑक्सिडंट्स आणि व्हिटॅमिन सी मुबलक प्रमाणात आढळतात, या फुलाच्या अर्काचे सेवन हृदयाशी संबंधित आजारांमध्ये फायदेशीर ठरते.

झेंडूच्या रोपासाठी सर्वोत्तम हवामान कोणते आहे?

झेंडूच्या फुलांच्या वाढीसाठी सौम्य हवामान आवश्यक आहे. ही वनस्पती उष्ण आणि सनी हवामान पसंत करते. ज्या भागात रात्री खूप थंडी पडत नाही. तेथे झेंडूची झाडे वर्षभर बहरतात. वनस्पतीला आनंददायी हवामानासाठी सुमारे 15-20 डिग्री सेल्सियस तापमान आवश्यक आहे. यापेक्षा जास्त तापमान वाढल्यास झाडाच्या वाढीवर परिणाम होतो. त्यामुळे झेंडूच्या फुलांचा आकार आणि संख्या कमी होऊ लागते.

जर आपण उत्तर भारतात झेंडूच्या वाढीच्या हंगामाबद्दल बोललो, तर ते हिवाळ्याच्या महिन्यांपासून उन्हाळ्याच्या सुरुवातीपर्यंत चांगले जाते. म्हणजेच ऑक्टोबर ते एप्रिल या महिन्यांत झेंडूच्या फुलांचे सर्वाधिक उत्पादन उत्तर भारतात दिसून येते. याच उन्हाळ्यात जास्त तापमान आणि जास्त दिवस असल्याने फुलांची कमतरता भासते.

झेंडूचे रोप कसे वाढवायचे :-

झेंडूची रोपे वाढवणे खूप सोपे आहे. झेंडूचे रोप तुम्ही बियाणे किंवा कापून वाढवू शकता. परंतु या सर्व वनस्पतींची वाढ केवळ बियाण्यांद्वारे केली जाते. बियाण्यांपासून झेंडूची फुले वाढवणे सर्वात सोपे आहे. काही लोकांना प्रश्न पडतो की, झेंडूचे फूल त्याच्या फुलांपासून कसे वाढते? आज तुम्हाला सर्व प्रकारच्या वाढीच्या पद्धती मिळतील जसे की झेंडूचे फूल बियाणे किंवा कलमांद्वारे कसे वाढवायचे? तर सर्वप्रथम आपल्याला माहित आहे की ते बियांद्वारे कसे वाढवायचे.

बियाण्यांमधून झेंडूच्या फुलांची रोपटी कशी वाढवायची :-

झेंडूची फुले बियाण्यांपासून वाढण्यासाठी, आपण प्रथम त्याच्या बिया गोळा करणे आवश्यक आहे. आता येतो झेंडूच्या बिया कशा गोळा करायच्या? हे खूप सोपे काम आहे. झेंडूच्या बिया गोळा करण्‍यासाठी, तुम्‍हाला प्रथम तुमच्‍या रोपाची पूर्ण वाळलेली फुले तोडून टाकावीत. तुमच्या घरात झेंडूचे रोप नसेल तर हरकत नाही, असे झेंडूचे फूल तुम्ही कुठूनही आणू शकता.

जो पूर्ण वाढला आहे. यानंतर, ते फूल वाळवा आणि त्यावरची पाने काढून टाका. यानंतर तुम्हाला त्यातील बिया काढून उन्हात वाळवाव्या लागतील. जर फूल आधीच कोरडे असेल तर ते कोरडे करण्याची गरज नाही. अशा प्रकारे तुम्ही झेंडूच्या बिया गोळा करू शकता. आता आपल्याला हे बियाणे कसे लावायचे ते माहित आहे.

झेंडूच्या बिया गोळा केल्यानंतर या बिया वाढवण्यासाठी ट्रे घ्यावा लागतो. किंवा तुम्ही या बिया कोणत्याही लहान बेडमध्ये लावू शकता. जर तुम्हाला हवे असेल तर तुम्ही कुंडीतही लावू शकता. यासाठी, सर्वप्रथम, आपल्याला भांड्यात वाळूचा थर तयार करावा लागेल. घर बांधताना उपयोगी पडणारी वाळूही तुम्ही वापरू शकता. यानंतर तुम्हाला बागेची सामान्य माती घालावी लागेल.

आपण इच्छित असल्यास, आपण सामान्य जमिनीत जुने शेणखत देखील मिसळू शकता. माती तयार केल्यानंतर, ती भांड्यात ठेवा. आणि त्यानंतर कोणत्याही लाकडाच्या साहाय्याने भांड्यात सुमारे दोन इंच खोल नाला बनवावा लागतो. यानंतर या नाल्यांमध्ये झेंडूच्या बिया टाका. बियाणे वाढवताना तुम्हाला एक गोष्ट लक्षात ठेवावी लागेल. सर्व झेंडूच्या बिया जास्त येतीलच असे नाही, त्यामुळे नेहमी जास्त प्रमाणात बिया टाका.

भांड्यात बिया टाकल्यानंतर, आपल्याला पुन्हा सामान्य मातीचा थर लावावा लागेल. ते खूप मोती नसावेत. तुम्हाला त्यात पुरेशी माती टाकावी लागेल, जेणेकरून तुमच्या सर्व बिया झाकल्या जातील आणि त्यात ओलावा राहील. बिया पेरल्यानंतर त्यावर पालणी शिंपडायची आहे.

टॉरेंट बनवून भांड्यात पाणी ओतण्याची गरज नाही. भांड्यात पाणी टाकल्यानंतर ते अशा ठिकाणी ठेवावे लागेल. जिथे थेट सूर्यप्रकाश नाही. जर तुम्हाला हवे असेल तर तुम्ही हे भांडे मोठ्या झाडाखाली देखील ठेवू शकता. बिया गोठल्या जाईपर्यंत भांड्यात थोडासा ओलावा ठेवावा लागेल.

तुमचे बियाणे एका आठवड्यात उगवण्यास सुरवात होईल. बियांपासून रोप बाहेर आल्यानंतर साधारण ४५ दिवसांनी फुलायला सुरुवात होते. जेव्हा तुमची रोपे वाढू लागतात, तेव्हा त्यांना वेगळ्या भांड्यात प्रत्यारोपित केले पाहिजे. ही रोपे तुम्ही तुमच्या बागेतही लावू शकता.

झेंडूच्या रोपाची काळजी कशी घ्यावी :-

झेंडूच्या फुलाला सूर्याची किरणे जास्त आवडतात. तुम्ही तुमचे भांडे अशा ठिकाणी ठेवा. जिथे जवळजवळ दिवसभर सूर्यप्रकाश असतो. त्यामुळे ही फुले खूप निरोगी राहतात आणि चांगले फुलते.

झेंडूच्या झाडांना जास्त खत आवडत नाही. या रोपाची लागवड करताना जास्त खत दिल्यास त्यावर जास्त पाने येतात व फुले कमी येतात.

आपल्या रोपाला जास्त पाणी देऊ नका. हे आपल्या झाडांना नुकसान करू शकते. त्यावेळी या रोपाला पाणी द्यावे. जेव्हा वरचा थर सुकायला लागतो. हिवाळ्यात झाडाला पाणी देताना एका गोष्टीची काळजी घ्यावी लागते, ती म्हणजे झेंडूच्या झाडाला पाणी दिले जाऊ नये. यामुळे तुमच्या झाडाच्या फुलांचे आणि पानांचेही नुकसान होते.

जर तुमच्या रोपावर धूळ आली असेल आणि तुम्हाला तुमची रोप घाणेरडी वाटली असेल, तर सूर्यप्रकाशाच्या वेळी तुमच्या रोपावर पाणी टाका जेणेकरून त्याचे पाणी लगेच सुकून जाईल. हे तुम्ही महिन्यातून एकदा किंवा दोनदा करू शकता.

किट माइट्स टाळण्यासाठी तुम्ही तुमच्या झेंडूच्या फुलांवर महिन्यातून एकदा कडुलिंबाच्या तेलाने फवारणी करू शकता. यासह, आपल्याला रोपावर कोणत्याही प्रकारचे किट मॉथ मिळत नाही. त्यामुळे तुमची फुले व पाने निरोगी राहतात.

जेव्हा तुमची वनस्पती वाढू लागते. त्यामुळे त्यातून बाहेर येणारा कोपल तुम्हाला तोडावा लागेल. जेणेकरुन अधिक शंका पसरवण्यास मदत होईल. याशिवाय तुम्ही वेळोवेळी तुमच्या रोपावर वाळलेली फुले तोडत राहता.

जोपर्यंत तुमच्या रोपावर फुले येत नाहीत तोपर्यंत या झाडांना खत घालू नका. द्यायचेच असेल तर महिन्यातून एकदा शेणाचे द्रावण बनवून भांड्यात टाकावे.

हे सुद्धा अवश्य वाचा :-

How useful was this post?

Click on a star to rate it!

Average rating 0 / 5. Vote count: 0

No votes so far! Be the first to rate this post.